Besëlidhja e Vjetër

Libri i Jozuehut

LIBRAT HISTORIKË


JOZUEHU, GJYQETARËT, RUTA, SAMUELI, MBRETËRIT


- BESËLIDHJA NË PROVË GJATË KOHËS -


Këta libra në Biblën hebraike quhen: » Profetët e mëparshëm« në kundërvënie me »Profetët e mëvonshëm«, siç janë Isaia, Jeremia, Ezekieli dhe të Dymbëdhjetë të vegjlit.
Ky emërtim u erdhi lidhur me një traditë që këta libra i mbante për shkrime të Jozuehut, libri me të njëjtin titull dhe pastaj të Samuelit, dhe Librat mbi Mbretër të Jeremisë.
Ne i quajmë: Libra historikë, sepse na paraqesin historinë e hyrjes dhe të marrjes në pronësi të Tokës së premtuar dhe përgjithësisht jetën e popullit të Izraelit në Tokën e premtuar, brsnikërinë e Zotit ndaj Besëlidhjes dhe qëndrimin e këtij populli më së shumi, në mënyrë jobesnike ndaj Besëlidhjes.
Themi histori, por kjo nuk duhet kuptuar si histori e kohës së sotme me kronologji e përpikëri paraqitjeje, por më tepër si zgjedhje ngjarjesh të trashëguara në bazë të tregimit të atyre që i kanë përjetuar, e të renditura sipas planit që hagiografi e kishte paraparë ta paraqiste. Faktet paraqiten dhe idealizohen sipas planit: sukseset janë të Zotit e të besnikërisë së tij sipas fjalës që u kishte dhënë etërve të populit, kurse mos sukseset janë fryt i pabesnikërisë së popullit ndaj besëlidhjes. Mesazhi i këtyre librave është: besnikëria ndaj Ligjit të Zotit sjell suksese, pabesnikëria dështime; autorët sjellin të dhënat që e ilustrojnë këtë mesazh.
Për lexuesin e etëhershëm, po edhe të sotmin, këta libra janë një nxitje e vazhdueshme me pyetjen gjithherë të kohës: » Sa jam besnik i ndërgjegjes së dritur nga sa e sa të ndritura të kulturës, të civilizimit, e, posaçerisht, të Zotit me BV e me BR?«
Edhe një gjë: edhe lexuesin e shquar, që mund të jetë sado kudo i thelluar në kuptimin e filozofisë së historisë, pra, në kuptimin e vështrimit të historisë, qoftë të asaj të Shëlbimit, qoftë edhe të historisë në përgjithësi, mund t'i duket tepër e vështirë për t'i kuptuar ato paraqitje të egra e të vrazhda të disa veprimeve si fj. vj, të 'heremit'; të anatemës, të ngarkimit me mallkim' - të shfarosjes me të njomë e me të thatë të mbarë qyteteve e popujve. Nuk duhet të shkandullohemi, por t'i shikojmë në këndvështrimin e marrëdhënieve të kohës. S'duhet të harrohet se gjendemi në një kohë kur ndërgjegjja njerëzore nuk kishte arritur ende një përparim të dëshirueshëm. Ato ishin ligje të përbashkëta të kohës e të popujve, ligje lufte që, ehe mjreim(!) s'dimë të gjejmë përligje as për ditët tona. Të mos mendojmë tjetër vetëm shfarosjet në masë të Luftës së Dytë Botërore, që e përjetuam edhe ne: burgje, llogore përqendrimi me vdekje të ngadalësuar! Vrasje. Vrasje dhe burgime jo në numër të vogël, por me miliona, dhe jo vetëm në luftë, por, mjerisht, edhe pas saj dhe jo dy mijë vjet para Krishtit, por dy mijë pas Krishtit! Pastaj duhet shtuar se hagiografi mendimet e popullit dhe veprimin e tij, ia mbështet shumë herë lehtë Zotit, si në vijën e fundit, s'i merr, shpesh herë fare parasysh shkaqet e dorës së dytë. Takimi, mandej, me popujt idhujtarë për besimin monoteist të izraelitëve, sillte pa dyshim rrënim e dëmtim të sigurt. Shto pastaj, se të gjitha këto veprime çanësohen si »ndëshkim i drejtë për shkak të paudhësive dhe veprave përçudnuese të idhujtatëve.«
Nuk duhet nënvleftësuar se shfarosjet në të vërtetë kanë qenë shumë më pak sistematike sesa mendohet; thjeshtësimi është pjesë edhe e gjinisë letrare.

Libri i Jozuehut


Titulli


      Bibla hebraike e quan: JEHOSHUTA, Të Shtatëdhjetët: JEZUS, kurse Vulgata: Liber Josue - Libri i Jozuehut.
Emërtimi i këtij libri vjen prej personazhit kryesor të Librit. E njohim prej librave të mëparshëm të Pesëlibërshit të Moisiut. Ishte përkatës i fisit të Efraimit, biri i Nunit dhe quhej »Hôshe'a«. Këtë emër që do të thotë /shëlbon/, Moisiu ia shndërroi në »Jehôshu'a« Zoti shëlbon. E përmend D1 23, 13;17, 8-16; 24, 13; 33, 11; Nm 11, 27-29; 13, 8; 14, 30-38 etj. Qe përcjellës dhe ndihmës i Moisiut dhe ai vetë, nën urdhrin e Zotit, duke ia vënë duart mbi krye, para mbarë kuvendit të dheut të izraelitëve e cakton pasardhës të vetin për t'i prirë popullit e për ta sunduar.

Përmbajtja


Mbarë libri mund të ndahet në dy pjesë:
1.Pjesa e parë: /kk 1 - 12/ flet për pushtimin e tokës së Kanaanit. Kalimi me mrekulli i lumit Jordan. Pushtimi i Jerikut, po ashtu me mrekulli. Pushtimi, edhe ky mrekullisht pas sulmit që shkoi huq, i qytetit Hai. Pushtimi i krahinës së jugut. Shërria e gabaonëve. Pushtimi i krahinës veriore. Përfundimi i pjesës së parë.
2.Pjesa e dytë: /kk 13 - 24/ flitet për ndarjen e Tokës së premtuar ndër fiset e Izraelit.
Pasi bën që populli ta përsërisë besëlidhjen me Zotin me përbetim kremtor se do t'i shërbejë vetëm atij e atë do të adhurojë, mban një fjalim në Sihem dhe, në moshën 110 vjeç, vdes e varroset në pronë të vet në Tamnatsare, në pjesën e fisit të Efraimit, në pjesën veriore të malit Gaas.
Për sa i përket autorit si dhe kohës së krijimit: çështjet janë shumë të koklavitura.
Mendimi më i përgjithshëm duket së është: autori anonim ndoshta ishte prej fiseve të Transjordanisë në kohën kur Davidi ende qëndronte në Hebron.